สอบกลางภาควิชาการพัฒนาหลักสูตร ข้อที่ 1

ข้อสอบกลางภาควิชา 462 201 การพัฒนาหลักสูตร

ข้อที่ 1.  เมื่อมีความจำเป็นในการให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา นักศึกษาจงนำเสนอ แนวทางการพัฒนาหลักสูตรที่มีรายละเอียดข้อมูล ประกอบแผนภูมิ ตามประเด็นต่างๆ โดยเขียนอธิบายในลักษณะกระบวนการปฏิบัติงานกลุ่มในการเรียนรู้วิชานี้ ดังต่อไปนี้

1.1) คณะกรรมการ พัฒนาหลักสูตร โดยระบุบทบาทหน้าที่ และขอบข่ายการปฏิบัติงาน

คำตอบคณะกรรมการพัฒนาหลักสูตร ควรมาจากผู้ที่มีความรู้ความเข้าใจการพัฒนาหลักสูตรให้สอดคล้องกับสภาพโรงเรียน สภาพของผู้เรียน และสภาพสังคม ซึ่งบุคคลนั้นต้องเป็นบุคคลที่มาจากหลายฝ่ายด้วยกัน เช่น นักการศึกษา นักวิชาการ นักวิจัย ผู้บริหาร ครูผู้สอนนักเรียน ผู้ปกครองชุมชน และนักพัฒนาหลักสูตร เพื่อที่จะทำให้ได้หลักสูตรที่เหมาะสมกับตัวผู้เรียนมากที่สุดโดยคณะกรรมการหลักสูตรจะต้องทำความเข้าใจในประเด็นดังนี้

1.โรงเรียนจะเป็นเลิศด้านใดบ้าง มีวิสัยทัศน์ ภารกิจ เป้าหมายอย่างไร

2.หลักสูตรสถานศึกษาเป็นกลุ่มสาระการเรียนรู้ใด

3.จัดการศึกษาตามแนวคิดใด

4.ประเมินการเรียนรู้อย่างไร

โดยมีขอบข่ายทางการศึกษาในประเด็น ดังนี้

1.การศึกษาสภาพและความต้องการของท้องถิ่น

2.การศึกษาสภาพและความต้องการของผู้เรียน

3.การศึกษาศักยภาพของโรงเรียน

4. ศึกษาหลักสูตรแม่บท

โดยคณะกรรมการหลักสูตรนั้นจะประกอบด้วยคณะกรรมการแต่ละด้านโดยเน้นว่าแต่ละคณะกรรมการต้องทำงานควบคู่กันไป ดังนี้

คณะกรรมการอำนวยการ  เป็นผู้นำทีมในการพัฒนาหลักสูตรจะมีหน้าที่ในการศึกษาสิ่งที่จำเป็นในการพัฒนาหลักสูตรทั้งในด้าน สังคม จิตวิทยา และ ปรัชญาโดยมีบทบาทในพัฒนาหลักสูตรประสานองค์ความรู้และประสานความคิดทั้ง 3 ด้านให้เป็นหนึ่งเดียวมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล ดังนี้

1) เชื่อมโยงองค์ความรู้ทางด้านสังคม จิตวิทยา ปรัชญา มาบรรจุในหลักสูตรอย่างสอดคล้องกัน

2) ทำหน้าที่ในการดูแลและติดตามการทำงานของคณะกรรมการแต่ละชุด

3) เป็นที่ปรึกษาในการพัฒนาหลักสูตรของคณะกรรมการแต่ละชุดและทำหน้าที่ในการพัฒนาหลักสูตร

4) คณะกรรมการอำนวยการนั้นมีหน้าที่ในการปรึกษาหารือกับสมาชิกในกลุ่มชี้แจ้งถึงบทบาทหน้าที่ของคณะกรรมการแต่ละชุดว่ามีหน้าที่อะไรบ้างและมีแนวทางการดำเนินหน้าที่นั้นๆให้บรรลุผลอย่างไร

โดยแบ่งเป็นแต่ละฝ่ายดังนี้

1.คณะกรรมการสังคม ในการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาเป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องดูถึงสภาพสังคมและวัฒนธรรมของผู้เรียนเพื่อเป็นการปรับปรุงและเพิ่มเติมในส่งที่ผู้เรียนขาดโดยทั่วไปสังคมไทยนั้นมีสังคมอยู่  2 แบบ คือ สังคมชนบทที่มักจะประกอบอาชีพเกษตรกรรมและสังคมในเมืองที่มักจะประกอบอาชีพอุตสาหกรรมซึ่งเป็นหน้าที่ของคณะกรรมการสังคมร่มไม้ที่จะกำหนดหลักสูตรอย่างไรให้สอดคล้องกับสังคมของผู้เรียนอันจะช่วยส่งเสริมศักยภาพของผู้เรียนได้ดีมากยิ่งขึ้น 

สิ่งที่คณะกรรมการสังคมจะต้องทราบ

โครงสร้างทางสังคมผู้เรียนที่มีวิถีชีวิตผูกพันอยู่กับธรรมชาติมีวิถีชีวิตที่เรียบง่ายตัวหลักสูตรอาจจะเน้นการให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากธรรมชาติรอบตัว เป็นต้น ในส่วนผู้เรียนที่เป็นสังคมอุตสาหกรรมถ้าเป็นหลักสูตรที่เน้นตัววิชาการให้โรงเรียนเป็นรากฐานทางวิชาการก็อาจจะฝึกกระบวนการคิดวิเคราะห์อาจจะใช้จากสภาพปัญหาที่พบในสังคมก็เป็นได้

ค่านิยมในสังคม เนื่องจากการศึกษาเป็นตัวการที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในสังคมดังนั้นค่านิยมที่มาเหมาะสม ดังเช่น ค่านิยมในความเฉื่อยชา การถือฐานุรูป การถือความสัมพันธ์ส่วนตัว อำนาจและความใจเย็น ค่านิยมเหล่านี้ก็ควรปรับปรุงให้เหมาะสมกับสภาพสังคมไทยและการปรับเปลี่ยนในปัจจุบันให้มากยิ่งขึ้น

ธรรมชาติของคนไทยในสังคม ซึ่งมีความแตกต่างกันในแต่ละสังคม ดังนี้

- การยึดมั่นตัวบุคคลมากกว่าหลักการและเหตุผล

- ยกย่องผู้ที่มีความรู้หรือได้รับการศึกษาสูง

- เคารพและคล้อยตามผู้มีวัยวุฒิสูง

- รักความอิสระและการทำงานตามลำพัง

- มีลักษณะไม่กระตือรือร้น

                เน้นว่าการพัฒนาหลักสูตร ควรคำนึงถึงลักษณะธรรมชาติ บุคลิกของคนในสังคม โดยพิจารณาว่าลักษณะใดควรจะคงไว้หรือปรับเปลี่ยนตามความเหมาะสม เพราะตัวหลักสูตรเองก็จะเป็นแนวทางการสร้างลักษณะสังคมในอนาคต

การชี้นำสังคมในอนาคต ตัวหลักสูตรควรมีการชี้นำสังคมไทยในอนาคตด้วยเพื่อสามารถนำไปใช้ในการจัดการศึกษาเพื่อสร้างสังคมในแบบที่ต้องการและเหมาะสมกับผู้เรียนโดยอาศัยความร่วมมือจากหลากหลายฝ่าย ไม่ว่าจะเป็นผู้ปกครอง ผู้นำชุมชน นักวิชาการท้องถิ่น เป็นต้น

บทบาทของคณะกรรมการสังคม

1. ทำหน้าที่ในการตรวจสอบ สอบถามนักเรียนถึงสภาพความเป็นอยู่ทางสังคม โดยใช้เครื่องมือเช่น การสอบถามทางตรง การดูจากสมุดประจำตัวผู้เรียน

2. เขียนถึงรูปแบบที่จะใช้ในการพัฒนาหลักสูตรว่าควรใช้รูปแบบใดทั้งนี้รูปแบบนั้นควรมีความหลากหลายและตอบสนองต่อผู้เรียนได้อย่างเหมาะสม

3. ตรวจสอบหลักสูตรให้สอดคล้องกับสภาพสังคม

4. นำหลักสูตรไปให้คณะกรรมการแต่ละชุดตรวจสอบให้สอดคล้องกัน

ขอบข่ายการปฏิบัติงานของคณะกรรมการสังคม

1. ประสานงานกับครูประจำชั้นในการถามถึงรายละเอียดทางด้านสังคมของผู้เรียนโดยดูจากสมุดประจำตัว การสอบถามจากผู้เรียนหรือผู้ปกครองโดยตรง

2. หลังจากที่ได้ประมวลถึงสภาพสังคมแล้วก็นำมาเป็นแนวทางในการเขียนหลักสูตรให้สอดคล้องกับผู้เรียน เช่น ผู้เรียนในสังคมเกษตรกรรม ก็เน้นการเชื่อมโยงองค์ความรู้ในท้องถิ่นกับปราชญ์ชาวบ้าน ผู้เรียนสังคมอุตสาหกรรม เน้นกระบวนการคิดวิเคราะห์ และทักษะทางวิชาการ เป็นต้น

3. ตรวจสอบการพัฒนาหลักสูตรภายในคณะกรรมการสังคมร่มไม้และคณะกรรมการแต่ละชุดเพื่อนำมาแก้ไขต่อไป

2.คณะกรรมการทางด้านจิตวิทยา

                กระบวนการทางด้านจิตวิทยาต่อการพัฒนาหลักสูตรว่าจะดำเนินงานเน้นผู้เรียนทางด้านใดเพื่อให้เข้ากับธรรมชาติของผู้เรียนและการจัดหลักสูตรที่เหมาะสม โดยต้องอาศัยทฤษฎีการเรียนรู้ทั้ง 3 กลุ่ม คือกลุ่มพฤติกรรมนิยม กลุ่มปัญญานิยม กลุ่มมนุษยนิยม เป็นต้น

สิ่งที่คณะกรรมการจิตวิทยาจะต้องทราบ

1.วุฒิภาวะ วุฒิภาวะประกอบด้วยวุฒิภาวะทางด้านร่างกาย วุฒิภาวะทางด้านจิตใจโดยทั้งสองด้านนี้ต้องพัฒนาควบคู่กันไป

2.การเรียนรู้ การเรียนรู้เป็นการเปลี่ยนแปลงทางด้านพฤติกรรมอันเนื่องมาจากประสบการณ์ ซึ่งการเรียนรู้เป็นสิ่งสำคัญในการดำรงชีวิตของมนุษย์ จากการเรียนรู้ทำให้เราสามารถปรับตัวให้เหมาะสมกับสถานการณ์ต่างๆในชีวิตและระเบียบแบบแผนของสังคมทำให้สามารถดำรงชีวิตอยู่อย่างมีความสุข

บทบาทของคณะกรรมการจิตวิทยา

1.ดำเนินการศึกษาทฤษฎีทางจิตวิทยา

2.กำหนดแนวทางของหลักสูตรด้านจิตวิทยาโดยอิงกับคณะกรรมการทุกๆด้าน

3.นำรูปแบบทางด้านจิตวิทยาที่พัฒนาร่วมกันไปปรึกษาคณะกรรมการแต่ละชุด พร้อมทั้งปรึกษาผู้มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ

4.กำหนดรูปแบบ กิจกรรมแนวทางการสนับสนุนให้แนวคิดทางจิตวิทยาบรรลุผล

5.ดำเนินการตรวจสอบ

ขอบข่ายการปฏิบัติงานของคณะกรรมการจิตวิทยา

1.ศึกษาทฤษฎีทางจิตวิทยาต่างๆและนำมาอิงกับหลักสูตรที่เราจะพัฒนาโดยในการนี้ควรมีการทำงานเป็นกระบวนการคิดเลือกแนวคิดทางจิตวิทยาที่เหมาะสมที่สุด

2.ศึกษาสภาพสังคมของผู้เรียนว่ามีสภาพสังคมเป็นแบบใดแล้วนำมาพัฒนาในหลักสูตรต่อไป เช่น โรงเรียนที่มีสภาพสังคมเป็นรากฐานแห่งปัญญาชุมชน มุ่งพัฒนาให้ผู้เรียนเป็นบุคลากรที่มาพัฒนาสังคมต่อไป ก็อาจจะเป็นหลักสูตรที่เน้นใช้ทฤษฎีทางจิตวิทยาสาขา ปัญญานิยม

3.กำหนดรูปแบบแนวทางการใช้หลักสูตร กำหนดกิจกรรมให้รองรับกับกับแนวคิดทางจิตวิทยา

4.การตรวจสอบคุณภาพทางด้านจิตวิทยาโดยคณะกรรมการแต่ละชุดและผู้อำนวยการคณะกรรมการพัฒนาหลักสูตร

5.หากแนวคิดมีความเหมาะสมก็ดำเนินการามาใช้ในการพัฒนาหลักสูตรแต่ถ้าหากยังไม่เหมมะสมก็นำมาแก้ไขปรับปรุงต่อไป

3.คณะกรรมการปรัชญา

ปรัชญามีส่วนสำคัญต่อการสร้างหรือการพัฒนาหลักสูตรการพัฒนาหลักสูตรต้องใช้ปรัชญาในการช่วยกำหนดจุดประสงค์ในการจัดหลักสูตรการสอนสำหรับผู้เรียนโดยคณะกรรมการก็ควรที่จะศึกษาถึงความต้องการของโรงเรียน สภาพทางสังคม จิตวิทยา วิชาการ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ด้วย

บทบาทของคณะกรรมการปรัชญา

1.ทำการปรึกษาหารือในแนวทางที่จะนำมาใช้ในการพัฒนาหลักสูตร

2.ศึกษาข้อมูลทางด้านปรัชญาการศึกษา

3.เขียนแนวทางการพัฒนาหลักสูตรทางด้านปรัชญาการศึกษา

4.ตรวจสอบรวมกันพร้อมทั้งปรับปรุงแก้ไขให้มีความเหมาะสม

ขอบข่ายการปฏิบัติงานของคณะกรรมการปรัชญา

1.ภายในคณะกรรมการการพัฒนาหลักสูตรควรศึกษาถึงความเหมาะสมทางด้านต่างๆที่จะนำมาใช้ในการเลือกปรัชญาการศึกษาโดยต้องให้สอดคล้องกับสภาพสังคมของผู้เรียนและโรงเรียน รวมถึงด้านจิตวิทยา ด้านวิชาการ ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

2.ศึกษาข้อมูลทางด้านปรัชญาการศึกษาที่เลือกให้เหมาะสมกับการที่จะนำมาพัฒนาหลักสูตร

3.กำหนดทิศทางการสร้างหลักสูตรการศึกษาโดยอิงกับปรัชญาการศึกษาที่เลือกไว้ ทั้งนี้ควรกำหนดถึงรูปแบบการสอน กิจกรรม และ สื่อที่เลือกมาใช้ให้มีความเหมาะสมมากยิ่งขึ้น

4.ทำการตรวจสอบโดยกระบวนการกลุ่มเพื่อนำมาสู่ปรัชญาการศึกษาที่เหมาะสมกับตัวผู้เรียนคณะกรรมการปฏิบัติงาน คณะกรรมการปฏิบัติงานจะเป็นผู้ทำให้หลักสูตรเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้นโดยคณะกรรมการปฏิบัติงานมีดังนี้

1.คณะกรรมการทางด้านวิชาการ ทำหน้าที่ในการศึกษาข้อมูลในรายวิชาเหล่านั้นและจับข้อมูลทางด้าน สังคม จิตวิทยา ปรัชญาลงในเนื้อหารายวิชาอีกซึ่งควรคำนึงธรรมชาติของผู้เรียน ความต้องการและความสนใจโดยอิงกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษา

2.คณะกรรมการวิทยา-ไอซีทีก้าวไกล เมื่อได้เนื้อหาวิชาที่เหมาะสมกับตัวผู้เรียนแล้ว ขั้นตอนต่อไปก็คือ การนำเทคโนโลยีหรือสื่อมาใช้ในการเชื่อมโยงความรู้ไปสู่ตัวผู้เรียน โดยสื่อที่นำมาใช้ต้องมีความเหมาะสมแก่ตัวผู้เรียนและความสามารถในการจัดหาของโรงเรียน โดยอาศัยสิ่งที่มีอยู่มาสร้างสรรค์ให้เหมาะสมและต้องคำนึงถึงการที่จะนำไปใช้ได้จริง

จากรูปภาพ : กระบวนการพัฒนาหลักสูตรจะต้องเป็นกระบวนการการทำงานเป็นทีมมีกระบวนการร่วมกันซึ่งจะขาดส่วนใดส่วนหนึ่งไปมิได้เพื่อที่จะให้หลักสูตรเป็นไปในทิศทางเดียวกันที่เหมาะสมกับตัวผู้เรียนและสอดคล้องกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน

1.2) แบบจำลองการพัฒนาหลักสูตร

การพัฒนาหลักสูตรโรงเรียนหรือสถานศึกษา เป็นหลักสูตรที่กำหนดให้สถานศึกษาขั้นพื้นฐานมีหน้าที่ในกาจัดทำสาระของหลักสูตรที่สอดคล้องกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาในส่วนที่เกี่ยวข้องกับสภาพปัญหาในชุมชนและสังคม ภูมิปัญญาท้องถิ่น คุณลักษณะอันพึงประสงค์ เพื่อเป็นสมาชิกที่ดีของครอบครัว ชุมชน สังคม และประเทศชาติ โดยแบบจำลองการพัฒนาหลักสูตรมีทั้งของนักวิชาการของไทยและต่างประเทศ ในที่นี้ ขอยกตัวอย่างของ Tylerดังนี้

 มีจุดมุ่งหมายทางการศึกษาอะไรบ้างที่โรงเรียนตั้งใจจะก่อให้เกิดแก่ผู้เรียน                                                                                       การกำหนดจุดมุ่งหมายอย่างกว้างๆเพื่อการวิเคราะห์ปัจจัยคือ นักเรียน สังคม และเนื้อหาสาระ โดยจะนำเนื้อหาส่วนนี้มากลั่นกรองเพื่อให้ได้ตัวเนื้อหาที่เป็นจุดมุ่งหมายที่แท้จริงของหลักสูตร โดยอาศัยพื้นฐานทางด้านปรัชญาการศึกษาและจิตวิทยาเข้ามามีบทบาทในการตรวจสอบและกำหนดขอบเขตว่าหลักสูตรนั้นตอบสนองผู้เรียนหรือสังคมอย่างไร โดยในส่วนจุดมุ่งหมายนี้ต้องครอบคลุมหลักการที่คาดหวังว่าจะให้เกิดแก่ผู้เรียน เช่น ทักษะของคนศตวรรษที่ 21หลักการ 3Rs และ 7Cs เป็นต้น

มีประสบการณ์ทางการศึกษาอะไรบ้างที่โรงเรียนควรจัดขึ้นเพื่อช่วยให้บรรลุจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้โดยในขั้นตอนนี้เป็นการเลือกเนื้อหาและกระบวนการจัดประสบการณ์แก่ผู้เรียนโดยต้องตอบสนองต่อจุดมุ่งหมายที่วางไว้

จะจัดประสบการณ์ทางการศึกษาอย่างไรจึงจะมีประสิทธิภาพ

เป็นการเลือกระบวนการจัดการเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อการจัดประสบการณ์การเรียนที่เป็นไปตามจุดมุ่งหมาย เช่น การเลือกการใช้สื่อที่เหมาะสม การสอนผู้เรียนแบบเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ หรือการสอนแบบเน้นปัญหาเป็นพื้นฐานให้ผู้เรียนวิเคราะห์ เป็นต้น

ประเมินผลประสบการณ์อย่างไรจึงจะตัดสินใจได้ว่าบรรลุถึงจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้

สิ่งที่จำเป็นในการประเมินผลที่ Tylerกล่าวไว้จะสรุปการประเมินเป็นด้านๆดังนี้

1.การประเมินตัวหลักสูตร ว่าได้บรรลุจุดมุ่งหมายที่วางไว้หรือไม่และกระบวนการแบบใดที่ทำให้บรรลุหรือตอบสนองต่อการเรียนรู้นั้น

2.การประเมินจากเครื่องมือการประเมินหลักสูตร ว่ามีความถูกต้อง แม่นยำหรือมีความเป็นปรนัยที่น่าเชื่อถือได้เท่าใด

ซึ่งการประเมินผลนั้นจะเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาผลการเรียนรู้ทั้งแบบรายบุคคลและเป็นกลุ่มและดูความเหมาะสมเพื่อนำมาพัฒนาปรับปรุงต่อไป

1.3) การตรวจสอบคุณภาพของหลักสูตร

                การตรวจสอบคุณภาพของหลักสูตร เป็นการตรวจสอบหลักสูตรเพื่อปรับปรุงแก้ไขข้อบกพร่องก่อนที่จะนำไปใช้งานจริง ซึ่งจำเป็นต้องตรวจสอบการใช้งานอย่างเป็นระบบมีการประชุมปรึกษางานกับผู้เชี่ยวชาญ บุคลากรภายในที่พัฒนาหลักสูตร บุคลากรภายในสถานศึกษา เพื่อตรวจสอบว่าองค์ประกอบต่างๆของหลักสูตร เช่นจุดประสงค์ เนื้อหา กิจกรรมการสอน คาบเวลาเรียน วิธีการวัดและประเมินผล มีความสอดคล้องกันหรือไม่อย่างไร วัสดุหลักสูตร เช่น แผนการสอน สื่อการเรียนการสอนต่างๆ มีความสอดคล้องกับหลักสูตรหรือไม่ ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของคณะกรรมการพัฒนาหลักสูตรในการตรวจดูองค์ประกอบดังกล่าว

บุคคลที่สามารถให้คำปรึกษาในการพัฒนาหลักสูตร เช่น

1. ปรึกษาภายในคณะกรรมการพัฒนาหลักสูตร เป็นกลุ่มบุคคลที่พัฒนาหลักสูตรขึ้นมา เช่น คณะครู ผู้บริหาร ผู้ปกครอง คนในชุมชน เป็นผู้ให้ความคิดเห็นและข้อเสนอแนะ 
                2. ปรึกษาผู้มีความชำนาญในหลักสูตร โดยอาจจะเป็นผู้ที่มีคุณวุฒิและวัยวุฒิที่สูงกว่าที่มีความเข้าใจและความชำนาญทางด้านหลักสูตรโดยตรง โดยให้ตรวจสอบ ด้านเนื้อหาสาระ ด้านสื่อการเรียนรู้ ด้านหลักสูตรและการสอน
                3. ปรึกษารับฟังความคิดเห็นจากผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องอื่นๆ เพื่อรับฟังข้อเสนอแนะและแนวทางการแก้ไขปรับปรุง

 โดยการตรวจสอบคุณภาพของหลักสูตร มีวิธีการดังต่อไปนี้ คือ

1.จุดประสงค์ของหลักสูตร จุดประสงค์ หมายถึง สิ่งที่มุ่งหวังให้ผู้เรียนบรรลุผลหลังจากที่เรียนรายวิชานั้นๆแล้ว ทั้งนี้ควรศึกษาจากสภาพปัญหา ความต้องการของผู้เรียนและท้องถิ่นและตรวจสอบดูว่าหลักสูตรที่พัฒนาออกมานั้นเน้นความต้องการทางด้านใดเป็นสำคัญและมีความสอดคล้องกันในประเด็น พื้นฐานทั้ง 5 ด้าน คือ ปรัชญาทางการศึกษา, พื้นฐานทางด้านจิตวิทยา, พื้นฐานทางด้านสังคมและวัฒนธรรม, พื้นฐานทางด้านเศรษฐกิจ การเมือง การปกครอง และพื้นฐานทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี หรือไม่ พร้อมทั้งให้ข้อเสนอแนะอย่างเหมาะสม

2.เนื้อหาสาระ เป็นการตรวจสอบว่าเนื้อหาสาระนั้นมีความสอดคล้องกับจุดประสงค์ของงหลักสูตรหรือไม่ และครอบคลุมส่วนที่เป็นความรู้และทักษะที่ต้องการให้เกิดแก่ผู้เรียนอย่างไร ทั้งนี้ตัวหลักสูตรจะเป็นสิ่งที่ผู้เรียนจะต้องได้การรับเรียนรู้ ซึงควรมีความต่อเนื่องกับความรู้เดิมของผู้เรียน เนื้อหาควรเรียงลำดับอย่างชัดเจน โดยต้องสอดคล้องกับอายุ ระดับชั้นของผู้เรียน มีการกำหนดระยะเวลาในการเรียนอย่างเหมาะสมให้สอนไดครบถ้วนตามคาบเวลา  และได้รับการถ่ายทอดจากผู้สอนควรคำนึงถึงลักษณะพื้นฐาน ความสนใจ ความต้องการ ความสามารถของผู้เรียนเป็นสำคัญ  ทั้งนี้เนื้อหานั้นควรมีความยืดหยุ่น สามารถปรับได้ตามความเหมาะสม

3.การจัดรูปแบบการสอน ควรกำหนดกิจกรรมให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้โดยพิจารณาจากจุดประสงค์แต่ละข้อ การจัดรูปแบบการเรียนการสอนหรือ การจัดกิจกรรมไม่ควรมากหรือน้อยจนเกินไปและมีวิธีการจัดรูปแบบการสอนที่หลากหลาย เพื่อให้เหมาะสมกับความแตกต่างของผู้เรียนแต่ละคน เช่น

การจัดรูปแบบการสอนโดยเน้นการใช้สื่อ โสตทัศนวัสดุต่างๆ เพื่อให้ผู้เรียนมีความเข้าใจมากยิ่งขึ้นการจัดกิจกรรมที่เน้นใช้สื่อดังกล่าวควรคำนึงถึงความเหมาะสมในเนื้อหารายวิชาที่จะสอนการเรียนรู้ของผู้เรียน รวมถึงความคุ้มค่าที่จะได้รับ

การจัดรูปแบบการสอนโดยเน้นกิจกรรม เป็นการจัดรูปแบบที่เน้นให้ผู้เรียนได้คิดและได้ทำได้เปลี่ยนพฤติกรรมทางการเรียน ซึ่งจะช่วยให้ผู้เรียนมีความกระตือรือร้นที่จะเรียน เกิดความสนใจไม่เบื่อหน่าย

การจัดรูปแบบการเรียนการสอนนั้นควรคำนึงถึงตัวหลักสูตรว่าจะต้องการพัฒนาด้านใดเป็นสำคัญโดยเน้นให้สอดคล้องกับสภาพสังคมของเรียน เช่น หากตัวหลักสูตรต้อการพัฒนาทักษะกี่มีส่วนรวมทางการเรียน เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญก็อาจเน้นหลักสูตรการเรียนรู้ที่มาจากกิจกรรม เป็นแนวทางแบบพฤติกรรมนิยมหลักสูตรก็อาจใช้รูปแบบการเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้แสดงความรู้ ความสามารถอย่างเต็มศักยภาพ และจะได้เป็นการพัฒนาผู้เรียนให้เกิดทักษะในด้านต่างๆ โดยการจัดรูปแบบการสอนนี้ผู้สอนก็ควรเน้นการจัดรูปแบบการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ เพื่อช่วยส่งเสริมให้ผู้เรียนได้เกิดการพัฒนาด้วยตนเอง หรือถ้าต้องการเน้นทักษะการคิดวิเคราะห์ก็อาจใช้รูปแบบการจัดกิจกรรมการสอนแบบแก้ปัญหา(Problem-Solving Approach) หรือแบบปัญหาเป็นฐานตัวนี้ก็จะเหมาะกับโรงเรียนที่เน้นพื้นฐานทางด้านวิชาการ ปรัชญาแบบสารัตถะนิยม โดยเน้นการฝึกกระบวนการคิด วิเคราะห์ การฝึกปฏิบัติด้วยตนเอง ทั้งนี้หลักที่สำคัญคือ การจัดรูปแบบการสอนก็ควรมีความยืดหยุ่น สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามความต้องการของผู้เรียน 

4.การประเมินผล เป็นเกณฑ์ต่างๆที่มีขึ้นเพื่อใช้ในการประเมินผล ชี้วัดความก้าวหน้าด้านการเรียนรู้ของผู้เรียน โดยผู้สอนจะสร้างเครื่องมือในการประเมินผลขึ้นมาหรือผู้เรียนอาจจะมีส่วนร่วมในการสร้าง แนะนำ เครื่องมือในการประเมินผลและผู้เรียนก็ยังมีส่วนร่วมในการใช้เครื่องมือในการประเมินผลนี้ด้วย ซึ่งเครื่องมือในการประเมินผลก็ต้องสอดคล้องกับจุดประสงค์ เนื้อหาสาระ รูปแบบการจัดการสอน ทั้งนี้ก็เพื่อให้การประเมินผลเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และเมื่อนำมาใช้แล้วบรรลุจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้หรือไม่เพื่อประกันว่าสามารถวัดความก้าวหน้าของผู้เรียนได้อย่างแท้จริง

1.4) การศึกษาการใช้หลักสูตรภาคสนาม

เป็นการศึกษาข้อมลขั้นพื้นฐานอันจำเป็นก่อนจะนำหลักสูตรนั้นไปใช้จริง ซึ่งเราควรคำนึงปัจจัยต่างๆดังนี้

1.การหาข้อมูลโรงเรียน 

                การศึกษาข้อมูลเบื้องต้นของโรงเรียนว่า โรงเรียนตั้งอยู่สถานที่ใด สามารถติดต่อสื่อสารถึงโรงเรียนได้อย่างไรบ้าง โดยการหาข้อมูล เช่น ที่อยู่ของโรงเรียน เบอร์โทรศัพท์ และ โทรสาร เป็นต้น เช่น

โรงเรียนศรีวิชัยวิทยา เป็นโรงเรียนมัธยม ศึกษาแบบสหศึกษาและเป็นโรงเรียนขนาดใหญ่พิเศษ ตั้งอยู่เลขที่ 68 หมู่ 1 ตำบลวังตะกู อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม โทรศัพท์ 0-3424-296 , 0-3428-5041 โทรสาร 0-3425-1026 อีเมล์ esanpt0056@yahoo.com เว็บไซต์ www.swc.ac.th 1.1 ดูรูปแบบการจัดการเรียนการสอนของโรงเรียนและบุคลากรภายในโรงเรียน             จัดการเรียนการสอนตั้งแต่ ตั้งแต่ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ถึงปีที่ 6 มีห้องเรียนพิเศษ EIS 2 ห้อง และห้องเรียนปกติ 64 ห้อง ตัวอย่างข้อมูลนักเรียนและบุคลากร มีจำนวนนักเรียนทั้งสิ้น 2500 กว่าคน มีครูทั้งสิ้น 128 คน 1.2 ข้อมูลอัตลักษณ์ของโรงเรียนเป็นข้อมูลที่จำเป็นในการดูถึงสิ่งที่โรงเรียนต้องการให้บังเกิดแก่ผู้เรียนทางด้านที่สามารถมองเห็นเป็นรูปธรรมได้ ตัวอย่างอัตลักษณ์โรงเรียน“ตรงเวลา รักษาความสะอาด มารยาทอ่อนน้อม อดออมประหยัด ซื้อสัตย์ กตัญญู ใฝ่เรียนรู้ สามัคคี มีวินัย รักษ์ความเป็นไทย ใส่ใจสิ่งแวดล้อม พร้อมจิตอาสา” 1.3 วิสัยทัศน์เป็นข้อมูลที่จะช่วยส่งเสริมแนวทางในการพัฒนาหลักสูตรเพราะจะทำให้คณะกรรมการพัฒนาหลักสูตรทราบว่าโรงเรียนเน้นผู้เรียนให้บรรลุผลในด้านใดเป็นสำคัญ การพัฒนาหลักสูตรก็ควรสอดคล้องกับแนวทางนั้นๆ ตัวอย่างวิสัยทัศน์" โรงเรียนศรีวิชัยวิทยาเป็นโรงเรียนชั้นนำ ด้านคุณธรรม นำความรู้ สู่ความเป็นสากล " 1.4 ศึกษาในพันธกิจของโรงเรียน เพื่อนำข้อมูลมาใช้ในการพัฒนาหลักสูตรให้สอดคล้องกับตัวพันธกิจที่โรงเรียนมุ่งหวังให้เกิดแก่ผู้เรียน ตัวอย่างพันธกิจของโรงเรียนโรงเรียนศรีวิชัยวิทยา มีภารกิจในการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษา ดังนี้         1. พัฒนาโรงเรียนเข้าสู่ระบบมาตรฐานการประกันคุณภาพการศึกษาเพื่อรองรับการประเมินภายนอก         2. ส่งเสริมการจัดการเรียนการสอนคณิตศาสตวิทยาศาสตร์และคอมพิวเตอร์ให้นักเรียนเรียนรู้ด้วยการปฏิบัติจริงปลูกฝัง ให้นักเรียนมีจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้สอดคล้องกับชีวิตประจำวัน          3.สนับสนุนและส่งเสริมการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนโดยเน้นนักเเรียนเป็นสำคัญนำนวัตกรรมและเทคโนโลยีมาใช้ในการเรียนการสอนอย่างคุ้มค่าและน่าสนใจ          4.ส่งเสริมการจัดกิจกรรมของนักเรียนให้มีการรวมกลุ่มกันปฏิบัติจริงฝึกหัดการประกอบอาชีพและหารายได้ระหว่างเรียนเพื่อให้นักเรียนมีเจตคติที่ดีต่อวิชาชีพ          5.ส่งเสริมการพัฒนาสุขภาพและพลานามัยโดยการเสริมสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ให้ความรู้ด้านอาหาร,โภชนาการ,เพศศึกษา,การป้องกันโรคเอดส์และสารเสพติด          6.ปลูกฝังให้บุคลากรในโรงเรียนและชุมชนร่วมกันฟื้นฟูและอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทยเล็งเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาชาวบ้านสามารถนำมาใช้กับวิถีชีวิต ได้อย่างผสมกลมกลืนกับเอกลักษณ์ไทย          7.ส่งเสริมให้บุคลากรในโรงเรียนจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อเสริมสร้างบรรยากาศประชาธิปไตยในโรงเรียนุมชน และนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้          8.ส่งเสริมให้หน่วยงานและองค์กรต่างๆทั้งภาครัฐและเอกชนให้ความช่วยเหลือด้านวัสดุอุปกรณ์ทรัพยากรและการเรียนรู้มาใช้ในการจัดการศึกษาของโรงเรียน          9.พัฒนาครูและผู้บริหารโรงเรียนให้มีความพร้อมมีวิสัยทัศน์และมีจิตสำนึกของความเป็นครูในการพัฒนาตามแนวทางการปฏิรูปการศึกษา        10. ส่งเสริมการนำเทคโลยีในการจัดการบริหารระบบเครือข่ายข้อมูลมาใช้ในการบริหารการศึกษา และการจัดการเรียนการสอน 1.5 ศึกษายุทธศาสตร์ของโรงเรียน เพื่อดูแนวทางที่โรงเรียนต้องการทำให้เกิดขึ้น ตัวอย่างยุทธศาสตร์      1.ยุทธศาสตร์การพัฒนาคุณภาพนักเรียน      2.ยุทธศาสตร์การพัฒนาคุณภาพบุคลากร      3.ยุทธศาสตร์การพัฒนาคุณภาพวิชาการ      4.ยุทธศาสตร์การพัฒนากระบวนการบริหาร      5.ยุทธศาสตร์การพัฒนาอาคารสถานที่และแหล่งเรียนรู้      6.ยุทธศาสตร์การพัฒนาการมีส่วนร่วมระหว่างโรงเรียนกับชุมชน 2. ติดต่อประสานงาน การติดต่อประสานงานควรทำต่อ            2.1 ผู้อำนวยการของโรงเรียนดังกล่าว เพื่อทำความเข้าใจในการนำหลักสูตรไปใช้ และขอความคิดเห็นในการใช้หลักสูตรดังกล่าวว่าเหมาะสมหรือไม่ และ มีข้อควรปรับปรุงอย่างไร            2.2 รองผู้อำนวยการฝ่ายวิชาการ เพื่อที่จะชี้แจงว่าจะนำหลักสูตรมาใช้ ในเรื่องใด นักเรียนช่วงชั้นที่ใช้  ข้อคำแนะนำในการนำหลักสูตรไปใช้ ว่ามีความเหมาะสมและสอดคล้องกับจุดมุ่งหมายที่โรงเรียนต้องการหรือไม่พร้อม           2..3 ครูที่ทำการสอนในเนื้อหารายวิชานั้นๆ เพื่อถามถึงรูปแบบการจัดการเรียนการสอนเบื้องต้น สภาพความเข้าใจของผู้เรียนที่มีต่อเนื้อหามาตั้งแต่เดิม  และขอคำแนะนำในวันและเวลาที่เหมาะสม                3.  เก็บข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับนักเรียน  เช่น                ดูข้อมูลส่วนตัวของผู้เรียนว่ามีผลการเรียนโดยรวมอย่างไร ความถนัดความสนใจและศักยภาพด้านใดที่โดดเด่นและสามารถนำมาประยุกต์ต่อการจัดการเรียนการสอนได้อย่างไรบ้าง                 4.ขอใบอนุญาตการนำหลักสูตรไปใช้ เมื่อติดต่อกับโรงเรียนร้อยก็เตรียมการอนุมัติการนำหลักสูตรไปใช้ โดยการติดต่อกับภาควิชาของตนเพื่อขอใบอนุญาตการนำหลักสูตรไปใช้ในโรงเรียน                 5.  นำหลักสูตรไปใช้                 6. ประเมินผลการใช้หลักสูตร                      - ให้ครูพี่เลี้ยงประเมิน                 7. ดำเนินการแก้ไขปรับปรุง